Het 12-stappenplan een trend of een hype?

HOT, het twaalf-stappenplan. Iedereen die een verslaving heeft en wordt uitgenodigd om daarover te vertellen in een talkshow, heeft het over het twaalf-stappenplan. Waar komt dat twaalf-stappenplan dan vandaan en wat is er zo bijzonder aan? Kan je het in je eentje uitvoeren of heb je daar professionele begeleiding bij nodig. Ik heb mij er maar eens in verdiept, want ik werk vaak met mensen die verslaafd zijn. Verslaafd aan alcohol, tabak, sporten en seks kom ik het vaakst tegen.


  • Waar komt het twaalf-stappenplan oorspronkelijk vandaan?

Als ik het heb over waar het oorspronkelijk vandaan komt, dan moet ik zoeken naar het ontstaan van het 12 Stappen en dan kom ik uit bij het originele Minnesota Model, en dan blijkt het alcoholprobleem van de New Yorkse effectenmakelaar Bill Wilson, beschreven in het boek Alcoholics Anonymous, de basis te vormen voor het ontstaan van het 12 Stappen Minnesota Model.

We gaan daarvoor terug naar 1934 toen Bill Wilson zich besefte dat zijn relatie met alcohol zijn leven zodanig beïnvloedde dat een normaal gezond leven niet meer mogelijk was. Toen hij probeerde zijn drankgebruik onder controle te krijgen, merkte hij tot zijn verdriet dat hij dat niet kon stoppen. Hij zag in dat zijn problemen voor het grootste deel te wijten waren aan zijn alcoholisme en zag in dat hij machteloos stond tegenover de alcohol.

Voordat ik verder ga met deze reis naar de oorsprong van het twaalf-stappenplan, neem ik u even mee naar wat alcoholisme is, want er zijn veel meer alcoholisten dan alcoholverslaafden. En Bill was een alcoholverslaafde. In de verslavingszorg is iedereen een alcoholist wanneer er sprake is van een gemiddelde consumptie van twee of meer alcoholische versnaperingen op een dag. En heel veel mensen voldoen aan dit criterium, vaak zonder zich hiervan bewust te zijn. Bill was een alcoholverslaafde. En je bent een verslaafde wanneer het gebruik, of het ontbreken van het product waaraan iemand verslaafd is, het algehele functioneren van de gebruiker beïnvloedt. Hierdoor is het bijvoorbeeld mogelijk om verslaafd te zijn aan de krant. Ik heb ooit iemand behandeld die niet kon functioneren op zijn werk wanneer zijn krant te laat was bezorgd en hij, voordat hij naar zijn werk ging, niet snel even de koppen in de krant had kunnen doornemen.

Terug naar Bill, die al behoorlijk geobsedeerd was van zijn alcoholverslaving. Tijdens een van Bills’ bezoeken aan het Charles B. Towns ziekenhuis in New York suggereerde Dr. William Silkworth voor het eerst dat alcoholisme, in algemene zin, een ziekte was. Later is deze definiëring bijgesteld.
Bang nam Bill zich voor om een oplossing voor zijn levensbedreigende probleem te vinden. Zijn zoektocht staat beschreven in ‘Bill’s Story‘. Een boek dat  ‘Alcoholics Anonymous’ adviseert om te lezen en wat daar wordt gebruikt als een soort handboek. Bill stond dus aan de voet van het ontstaan van de Fellowship van de Anonieme Alcoholisten en het 12 Stappen Minnesota Model. Want dit was hetgeen wat ontstond.


  • Het 12-Stappenplan

Het 12-Stappen (Minnesota Model) is een mengeling van ideeën en ervaringen uit een aantal bronnen, zoals ‘The Oxford Group’, Carl Jung, William James, Kierkegaard en het Boeddhisme. Deze zijn aangepast om alle soorten van pijnlijke menselijke aandoeningen zoals gokverslaving, afhankelijkheid van narcotica (drugs) en dwangmatige handelingen (dwangneuroses, obsessieve compulsieve persoonlijkheidsstoornissen), aan te pakken. In meerdere opzichten wordt het 12-Stappenplan als een van de meest belangrijke therapeutische ontwikkelingen van de 20ste eeuw opgemerkt en dat zien we in toenemende mate terug in de 21ste eeuw, dus anno nu.
Het 12 Stappenplan vormt bij veel behandelcentra het uitgangspunt voor abstinentie en vraagt om trouw bezoek van de Fellowships. Therapeutische centra hanteren het naast andere behandelmodellen als:

  1. Cognitieve Gedragstherapie
  2. Motivationele Interviewing
  3. CRAFT (Community Reinforcement And Family Treatment)

Het laatste model is gericht op het betrekken van de sociale omgeving, zoals partners, familieleden, vrienden en collega’s bij het herstel-/behandelproces. In Nederland kreeg deze methode in de jaren tachtig van de vorige eeuw vooral bekendheid onder de naam systeemtheoretische behandelmethode. Systemisch handelen, systeemtherapie, bestaat nog steeds en ik gebruik het vaak in een relatietherapie en in mediations.
Het wordt tijd om de twaalf stappen maar eens concreet te maken, te benoemen.

  1. Erken je verslaving/probleem en de machteloosheid die je daarin ervaart.
  2. Geef toe dat je het niet in je eentje redt en hulp nodig hebt.
  3. Aanvaard de hulp.
  4. Maak de balans op (van je leven).
  5. Beken je misstappen (tegenover jezelf en tegenover anderen).
  6. Ontdek je zwakheden en tekortkomingen (maar ook je sterktepunten).
  7. Werk aan je tekortkomingen en zwakheden (gebruik daarvoor ookje sterktepunten).
  8. Maak een lijst met mensen die je schade hebt berokkend.
  9. Zoek daadwerkelijk contact met deze personen en probeer het goed te maken (behalve als je hen of anderen daarmee zou kwetsen).
  10. Maak er een gewoonte van om (positief) kritisch te kijken naar jezelf en erken onmiddellijk de fouten die je maakt.
  11. Creëer rust in je leven door meditatie of iets anders waardoor jij deze rust en kalmte ervaart.
  12. Geef je ervaringen door aan anderen die het nodig hebben (deel).


  • Wat zijn de 12 stappen van verslavingsproblemen?

De 12 stappen zijn in de verslavingszorg de gespreksthema’s of richtlijnen voor de groepsbijeenkomsten.
Stappen of thema’s die besproken worden zijn onder andere:

  1. De persoonlijke erkenning van de machteloosheid ten opzichte van het verslavingsproduct.
  2. De persoonlijke inventarisatie van mogelijke tekortkomingen, en ook die van de kernkwaliteiten.
  3. Het vertellen aan anderen over wat de tekortkomingen zijn.
  4. Het ontwikkelen van de gewoonte om kritisch naar zichzelf te kijken en (h)erkennen van de fouten die worden gemaakt.
  5. De ontwikkeling van de persoonlijke bereidheid om, met behulp van anderen, aan de zwakte ten aanzien van de verslavingsproduct te werken.
  6. Het ontwikkelen van persoonlijk vermogen om aan anderen hulp te vragen bij het wegnemen van de zwakte tegenover het verslavingsproduct.
  7. Het maken van een lijst met namen van alle mensen die door de verslaving zijn benadeeld en het ontwikkelen van bereidheid om het met hen weer goed te maken.
  8. Het ontwikkelen van vaardigheden om daadwerkelijk contact te leggen met deze mensen en het weer goed maken (behalve als ik hen of anderen daarmee kwets).
  9. Het ontwikkelen van de gewoonte om kritisch te zijn naar zichzelf en het meteen (h)erkennen van de fouten die worden gemaakt.
  10. Het aanvaarden van hulp van anderen die iemand inspireren en de kracht geven op deze weg door te gaan.
  11. Het leren delen van datgene wat is geleerd in dit proces met andere alcoholisten.
  12. Het leren volhouden om volgens deze stappen te leven en dit doorgeven aan anderen.

In Nederland zijn er naar schatting zo’n 240 AA-groepen.
Het is moeilijk om in algemene zin iets te zeggen over de effectiviteit van twaalfstappenprogramma’s. Dergelijke programma’s worden in allerlei verschillende contexten toegepast en hebben soms zelfs betrekking op niet-verslaafden (zoals familie en slachtoffers van incest), zodat het goed mogelijk is dat de effectiviteit van deze programma’s afhankelijk is van de context waarin het programma wordt toegepast. Wat betreft de effectiviteit van het twaalfstappenprogramma met betrekking tot alcoholverslaving: onderzoek heeft laten zien dat de resultaten van dit programma zeer bescheiden zijn en in dat opzicht verschilt dit type programma overigens niet van andere methoden.

Inhoudelijke kritiek op twaalfstappenprogramma’s richt zich vooral op de volgende aspecten:

  1. Het idee dat dergelijke programma’s op min of meer dezelfde wijze kunnen worden toegepast in allerlei verschillende contexten is een vooralsnog onbewezen veronderstelling;
  2. Het beroep op een “hogere macht” (of God), wat in de letterlijke toepassing bij alcoholverslaafden wordt gedaan, maakt het programma minder dan wel ongeschikt voor personen die een dergelijke hogere macht niet erkennen of weinig hebben met spritualiteit;
  3. Het benadrukken van het idee dat deelnemers machteloos staan tegenover alcohol (of een andere verslaving) en een hogere macht (of steun vanuit de groep) nodig hebben om hun verslaving de baas te worden is bedenkelijk;
  4. Enerzijds suggereert het twaalfstappenprogramma dat deelnemers zonder hulp van buiten niet zullen slagen. Het programma vraagt deelnemers expliciet in te stemmen met het uitgangspunt dat zij geen controle hebben over hun verslaving, wat een negatief effect op hun gevoel van eigenwaarde en zelfvertrouwen zal hebben. Anderzijds zal zo’n door het volgen van het programma opgewekt gebrek aan eigenwaarde/zelfvertrouwen juist negatieve effecten op het functioneren van mensen hebben; het gevoel geen controle te hebben over hun ziekte/verslaving zal het risico op terugval immers eerder vergroten dan verkleinen;
  5. Het twaalfstappenprogramma veronderstelt dat verslaving primair een sociaalpsychologisch probleem is dat opgelost kan worden door deelnemers steun te bieden. Verslaving kan echter ook worden gezien als een medisch probleem dan wel ziekte, bijvoorbeeld als een neveneffect van ernstige depressie. In het laatste geval is behandeling door middel van medicatie vermoedelijk effectiever dan het volgen van een twaalfstappenprogramma;
  6. Bijeenkomsten in het kader van een twaalfstappenprogramma staan open voor iedereen. Dat betekent enerzijds dat er een risico bestaat dat potentiële daders (bijvoorbeeld dealers) dergelijke bijeenkomsten misbruiken om kwetsbare slachtoffers te identificeren. Anderzijds kunnen deelnemers – met name als hun verslaving relatief “lichte” middelen als alcohol of marihuana betreft – tijdens de meetings bevriend raken met anderen die hen kunnen verleiden om zwaardere middelen te proberen.


  • Tot slot

Biedt het twaalf-stappenplan mogelijkheden binnen de context van mijn werk, mediation en relatietherapie? Deze vraag is noch met een volmondig ja noch met een absolute nee te beantwoorden. Ik denk dat het in specifieke situaties, vertaald naar die bewuste situatie kan worden toegepast. Maar, mijn visie op mediation en relatietherapie, in combinatie met een aantal technieken en theorieën, maakt de toepassing erg onwaarschijnlijk. Niet in de laatste plaats doordat ik in de eerste plaats uitga van de positieve kernkwaliteiten van mensen (daarom heb ik die ook toegevoegd in de stappenplannen hierboven). Expliciet inhaken op wat als impliciet wordt beschouwd is bouwen op vooraf geformuleerde aannames en overtuigingen. En de mensen die zich tot mij wenden voor hulp, zijn stuk voor stuk volwaardige leden van onze samenleving.


Het twaalf-stappenplan kan functioneel heel goed toepasbaar zijn in cognitief-functionele behandelsettingen omdat het twaalf-stappenplan in de eerste plaats uitgaat van cognitieve leerprincipes. Daar waar ongewenst gedrag dient te worden getransformeerd of gesublimeerd naar gewenst gedrag, zal het zeker kunnen bijdragen. Daar waar sprake is van interpersoonlijke emotioneel geladen problematieken kan het bijdragen, maar zal dit met de nodige terughoudendheid (wat mij betreft) dienen te gebeuren. Emoties en gevoelens laten zich moeilijk cognitief-functioneel vertalen. Emoties zijn verbonden met het hart, cognitie doet een beroep op de ratio.


Copyright©oncies 2017

Over CONCIES | mediation | relatiebemiddeling | onderwijsdiensten

Toen ik de overstap maakte van het onderwijs (MBO/HBO/Master) naar mediation, keerde ik terug naar mijn roots, mijn persoonlijke zijn, het werk dat bij mij hoort. Ik ben een mens die mediation van nature in zich heeft en geen gebruik maakt van aangeleerde trucjes of gedragingen. En als ik terugkijk op mijn leven, dan heb ik ook altijd wel die rol vervuld. Natuurlijk kan ook ik goed ruzie maken, en ook daarbij ben ik altijd op zoek naar een oplossing die voor de ander en mij het beste is. Tijdens mijn werk als mediator ben ik, als vanzelf, steeds vaker ook relatietherapieën gaan doen. Dat doe ik de laatste jaren zelfs meer dan mediation (gemiddeld 30 per jaar). En alle mensen, nou ja alle, laat ik zeggen: ruim 99,5% van mijn cliënten is enthousiast en 97,5% is zeer tevreden over mijn werk voor hen. En daar gaat het uiteindelijk om. Ik ben een MfN-Registermediator, rechtbankmediator, en werk op basis van toevoeging (vaak op verzoek van het Juridisch Loket). Ik heb de Master Mediation afgerond en ben in de volgende werkvelden van mediation werkzaam/gespecialiseerd: > FAMILIEMEDIATOR (MfN) > ARBEIDSMEDIATOR (MfN) Kortom, u kunt mij benaderen voor de volgende mediations: - FAMILIE/SCHEIDING - ARBEIDGERELATEERDE ZAKEN - GEZONDHEIDGERELATEERDE ZAKEN - JEUGDZORG - ONDERWIJS - EXPAT Naast als mediator ben ik ook werkzaam als relatietherapeut. Als relatietherapeut help ik stellen hun relatie te herstellen of helder te krijgen hoe de toekomst van hun relatie er uit ziet. Daarbij maak ik gebruik van onder meer Transactionele Analyse, systeemtherapie, gedragstherapie en mijn deskundigheid op het gebied van de DSM-5, de anatomie/fysiologie, pathologie, psychiatrie, psychologie (HBO-opgeleid) en sociologie. Ik heb er niet voor niets jarenlang les in gegeven. Met enige regelmaat draag ik, als deskundige op het gebied van mediation en relatietherapie, bij aan radioprogramma's van BNR-nieuwsradio en (sinds vorig jaar) RTVNH. Erg leuk om te doen. Goede voorlichting kan nooit kwaad. Nieuwsgierig naar meer informatie? Ga dan naar mijn website: www.concies.nl Mijn levensmotto: Deel je verdriet en het wordt half zo klein, deel je vreugde en het wordt tweemaal zo groot.
Dit bericht werd geplaatst in A-sociaal, Aannames, ADHD, Affectieve relatie, Agressie, Alcoholmisbruik, Alcoholproblemen, Alledaags, Angst, Anti-sociaal, arbeidsconflict, Arbeidsmediation, Arbiter, Arbitrage, Asperger, Autisme, Belangen, Belangenbehartiging, Bemiddeling, Bevoegd, Bevrijding morele lasten, Bezorgdheid, Bindingsangst, Boosheid, Burenruzie, Buurtbemiddeling, Carcinoom, Chronisch zieken, Co-ouderschap, Communicatie, Communicatiestoornis, Complexe echtscheiding, Complexe scheiding, conflict, Criminaliteit, Dementie, Depressief, Depressiviteit, Dierenmishandeling, Discriminatie, echtscheiding, echtscheidingsmediation, Eenzaamheid, Ergernissen, Expertise, Familieconflict, Familieleed, Familiemediation, Financieel advies, fiscaal, Frustraties, Gebroken-hart syndroom, Gedragsproblemen, Geestelijk lijden, Geloofsovertuiging, Geweld, Geweldloos, Gezin, Homoseksualiteit, Huiselijk geweld, Hulpmiddelen, Huwelijk, Informatief, Inspanningsverplichting, Integriteit, Intimidatie, Intimiteit, Irritaties, kinderbelangen, Kinderen, Kindermisbruik, Kwaliteit van leven, Kwaliteit van zorg, Lichamelijk lijden, Liefdesverdriet, Machtsmisbruik, Mediation, Medisch handelen, Mensenhandel, Moord, Narcisme, Obsessief gedrag, Ontslag, Onverwerkt verdriet, Oorlogsgeweld, Overlijden, Overtuigingen, Participatiesamenleving, Passief geweld, Persoonlijkheidsstoornis, pesten, Pijn, Politie, Principieel onderhandelen, Psychologie, Racisme, Radicalisering, Relatiebemiddeling, Relatieherstel, Relatieproblemen, Relatietherapie, Repressie, Respect, Samengesteld gezin, samenlevingsovereenkomst, samenwonen, Scheiden, Schrikbewind, Schulden, Seks, Seksueel misbruik, Seksverslaving, Slavenarbeid, Sociaal lijden, Spanningen, Spraakmakend, Standpunten, stress, Teleurstelling, Terreur, Therapie, Thuis, Toekomst, Uncategorized, vechtscheiding, Verlatingsangst, verlies, Verzoening, Vluchtelingen, vreemdgaan, Vrouwenrechten, Waarden en normen, Wraak, Zorgplicht en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s