Als u denkt dat de DSM-5 ophoudt bij autisme, ADHD, ADD of PDD-NOS, dan vergist u zich behoorlijk

In mijn praktijk werk ik met volwassenen die op de een of andere manier een DSM-5-diagnose dragen (of soms nog missen). Niet bijzonder, wel vaak verhelderend. In veel situaties is het komen tot een oplossing van de relatieproblemen, in combinatie met het duiden van DSM-5-gerelateerd gedrag, een hele toer voor beide partners. En dan heb ik het alleen nog maar over de problematiek tussen beide partners en nog niet eens over de, vaak veel heftiger, beïnvloedende factoren van hun kinderen op deze problematiek. De afgelopen twee jaar is het opvallend vaak voorgekomen dat een deel van de relationele problemen tussen ouders voortkomt uit gedragsproblemen bij (één van) hun kinderen. Daarom vandaag aandacht aan ODD en CD.

*

Wat wordt er bedoeld met ODD en CD?

ODD en CD vallen onder de zogenaamde agressieve gedragsstoornissen.

De afkorting ODD komt van de Engelse term oppositional defiant disorder. In het Nederlands heet dit oppositionele-opstandige stoornis. Kinderen met ODD zijn moeilijk in de opvoeding, ongehoorzaam en in verzet, maken ruzie, zijn driftig en houden zich niet aan de regels, maar feitelijk gewelddadig gedrag is niet aan de orde. Ze hebben wel problemen in de sociale omgang, vooral met volwassenen maar ook met leeftijdsgenoten. ODD komt bij ruim 3% van de kinderen voor. Regelmatig gaat de aandoening samen met andere stoornissen, bijvoorbeeld ADHD of een autismespectrumstoornis, maar ook met lees- of taalstoornissen, coördinatie-ontwikkelingsstoornis (DCD) of een lichte verstandelijke beperking. Hierdoor is de diagnose niet altijd eenvoudig te stellen.

De symptomen van CD (de normoverschrijdend-gedragsstoornis) zijn ernstiger van aard dan die van ODD. CD is de afkorting voor de Engelse term conduct disorder. In het Nederlands heet dit gedragsstoornis. Deze kinderen vertonen voor hun omgeving niet-acceptabel gedrag. Ze kunnen agressief zijn of delinquent gedrag vertonen. Sommige kinderen zijn erg op zichzelf gericht en gaan niet veel met leeftijdsgenoten om. Als ze wel met een groep optrekken, vinden ze dat voor hen andere regels gelden. Hun contacten zijn erop gericht om er persoonlijk voordeel uit te halen. Ze hebben een verminderd inlevingsvermogen. CD komt voor bij 2% van de kinderen en jongeren. De normoverschrijdend-gedragsstoornis komt regelmatig voor in combinatie met of als gevolg van andere stoornissen, bijvoorbeeld ADHD of een autismespectrumstoornis, maar ook een depressieve stoornis of een angststoornis komt voor.

*

Dus:

Kinderen met ODD (vaak geduid als opstandig gedrag) zijn met regelmaat ongehoorzaam, driftig, zoeken ruzie en zijn snel gefrustreerd.

Kinderen met CD (normoverschrijdend gedrag), pesten, bedreigen en intimideren en hebben een gebrek aan respect voor anderen.

*

Bij peuters en kleuters kennen we in de ontwikkelingspsychologie de zogenaamde koppigheidsfase. Ook in de puberteit is opstandig en af en toe agressief gedrag vrij normaal. Pas als het negatieve gedrag ernstig is en vaker voorkomt dan gemiddeld, en daarnaast al langere tijd aanwezig is en niet wordt veroorzaakt door omstandigheden, wordt gesproken van een agressieve gedragsstoornis. Kinderen en jongeren met ODD of CD hebben problemen met het reguleren van hun emoties; ze zijn snel gefrustreerd en weinig flexibel in het omschakelen van hun houding als een situatie plotseling verandert.

*

Wat zijn de gedragskenmerken bij ODD en CD?

Onderstaande kenmerken zijn typerend voor de gedragsstoornissen. Bij ODD gaat het dan om de volgende symptomen:

  • Driftig
  • Verzet zich tegen regels
  • Weigeren zich te voegen naar wat de volwassene vraagt
  • Maakt vaak ruzie met volwassenen
  • Ergert anderen met opzet
  • Geeft de schuld van eigen fouten aan anderen
  • Is prikkelbaar, ergert zich vaak
  • Is boos of gepikeerd
  • Is hatelijk en wraakzuchtig

Bij CD vertoont het kind vaak het volgende gedrag:

  • Pest, bedreigt, intimideert
  • Gebruikt wapens en brengt lichamelijk letsel toe
  • Zet aan tot vechten
  • Mishandelt mens en dier
  • Dwingt tot seksueel contact
  • Steelt of liegt en vernielt met de bedoeling ernstige schade aan te richten
  • Spijbelt en loopt weg van huis

Noot: Het is van wezenlijk belang om de gedragskenmerken in een bepaalde samenhang waar te nemen. Één enkel kenmerk is niet bepalend voor het vaststellen van de gedragsstoornis. Het is de combinatie van kenmerken, en de consistentie daarvan, die een diagnose kunnen rechtvaardigen.

Niet alle symptomen die jongeren met CD vertonen, komen al voor op jonge leeftijd. Er kan dan ook onderscheid worden gemaakt tussen een vorm beginnend in de kinderleeftijd en een vorm beginnend in de puberteit. Daarnaast is het zelfs mogelijk dat de symptomen nog waarneembaar zijn tot ver in de volwassenheid. Voordeel is dan wel dat de scherpe randjes er een beetje af zijn. Vaak vinden jong-volwassenen een goede of passende uitlaatklep om hun gedrag te reguleren.

*

Vanwaar de DSM?

De termen ODD en CD zijn afkomstig uit de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) een van de meest gebruikte internationale classificatiesystemen in de geestelijke gezondheidszorg. De stoornissen in de DSM worden beschreven op basis van waarneembaar gedrag. Er worden kenmerken op een rij gezet die bij bepaalde problemen voorkomen en er worden criteria gesteld wanneer van een stoornis gesproken kan worden. Omdat de kennis over psychiatrische stoornissen toeneemt, wordt de DSM regelmatig bijgesteld. In 2013 is de vijfde versie uitgebracht. De DSM-5 zegt dus niets over de oorzaken, de gevolgen en de beste aanpak voor een kind. Dat soort informatie hoort wel bij de diagnose.

ODD en CD staan in de DSM-5 vermeld bij de Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen. Al deze stoornissen hebben betrekking op problemen met zelfcontrole van emoties en gedrag, waarbij de rechten (de integriteit) van anderen worden geschonden. Kenmerkend is dat dit gedrag de persoon in conflict brengt met algemeen geldende normen (en waarden) en hij of zij moeite heeft met het accepteren van autoriteitsfiguren.

Hierdoor komt het, in eerste instantie, vaak voor dat de gedragsproblemen aanvankelijk niet worden herkend als gedragsproblemen die gerelateerd zijn aan ODD of CD. Autoriteitsconflicten komen immers bij kleine kinderen en pubers voor en worden in die fasen als normaal betiteld.

*

Erfelijke oorzaken

Er is veel onderzoek gedaan naar de mogelijke oorzaken van ODD en CD. Lange tijd werd gedacht dat kinderen als een onbeschreven blad zonder eigenschappen werden geboren en door hun omgeving ‘antisociaal’ werden gemaakt. Nu weten we dat kinderen worden geboren met bepaalde (in aanleg aanwezige) eigenschappen die hen eerder in een situatie brengen die dergelijk gedrag uitlokt. De kwetsbaarheid van een kind voor het ontwikkelen van een gedragsstoornis kan dus voor een deel erfelijk zijn bepaald. Er zijn ook factoren die een groter risico op een gedragsstoornis met zich meebrengen; bijvoorbeeld:

  • een laag IQ,
  • een ontwikkelingsachterstand,
  • taalproblemen,
  • gebrek aan schuldgevoel,
  • impulsiviteit,
  • aandachtsproblemen,
  • pesten en gepest worden.

De opvoeding is ook belangrijk. De kans op problemen neemt toe als de ouders niet consistent zijn, geen duidelijke regels stellen of weinig betrokken zijn. Het gaat dus om een combinatie van aanleg en omgeving.

*

Niet erfelijke factoren

Het is niet zo dat erfelijke factoren als enige oorzaak kunnen worden aangemerkt. Naast deze genetische factoren spelen omgevingsfactoren nog steeds een belangrijke rol. De kans op ODD of CD is groter als er sprake is van alcohol- of drugsmisbruik van de ouders of als de ouders huwelijksproblemen hebben, crimineel gedrag vertonen en als het kind uit een groot gezin komt. Ook als ouders weinig steun geven en weinig betrokken zijn bij hun kinderen, zichzelf ook agressief gedragen en niet consequent handelen, is de kans op het ontwikkelen van ODD of CD groter. Roken tijdens de zwangerschap verhoogt het risico en ook kinderen die lichamelijk zijn mishandeld of verwaarloosd, hebben een grotere kans op gedragsproblemen en crimineel gedrag als volwassene.

*

Beschermende factoren

Niet alle kinderen en adolescenten die aan meerdere risicofactoren worden blootgesteld, ontwikkelen een gedragsstoornis. En lang niet alle kinderen en adolescenten met een gedragsstoornis ontwikkelen later een antisociale persoonlijkheidsstoornis. De invloed van risicofactoren kan worden gecompenseerd door beschermende factoren.

Beschermende factoren kunnen zijn:

  • Een bovengemiddelde intelligentie en sociale vaardigheden
  • Een goed ontwikkeld aanpassingsvermogen (veerkracht)
  • Een hechte relatie met ten minste één gezinslid of ouder
  • Een hechte relatie met iemand buiten het gezin (bijvoorbeeld iemand van de sportclub of een leerkracht)
  • Een sterke relatie met vrienden die geen antisociaal gedrag vertonen
  • Succesvol een opleiding volgen
  • Een gezond gevoel van eigenwaarde

*

Bijkomende problemen en comorbiditeit

ODD en CD gaan vaker dan gemiddeld samen met andere psychiatrische stoornissen of ernstige problemen. Bij deze kinderen komen vaker dan gemiddeld voor:

  • ADHD,
  • stemmings- en angststoornissen,
  • cognitieve problemen,
  • syndroom van Gilles de la Tourette,
  • autismespectrumstoornissen,
  • emotionele stoornissen en
  • middelenmisbruik.

– ADHD

Geschat wordt dat 10 tot 35% van de kinderen met ODD of CD daarnaast ook ADHD heeft. Vaak heeft een kind eerst ADHD en ontwikkelt dan later ODD of CD. Kinderen met CD én ADHD hebben minder goede vooruitzichten dan kinderen die alleen CD hebben. Ze zijn agressiever, gedragen zich crimineler als jongere en plegen meer geweldsdelicten als volwassene. Ook maken ze meer kans op het ontwikkelen van een persoonlijkheidsstoornis.

Gilles de la Tourette

CD gaat vaker samen met het syndroom van Gilles de la Tourette. Een specifiek deel van de hersenen (de basale ganglia) is zowel betrokken bij het ontstaan van tics als bij het beheersen van impulsen.

Stemmings- en angststoornissen

Kinderen met CD of ODD hebben relatief vaak last van stemmings- en angststoornissen. Van de kinderen met CD heeft naar schatting 15 tot 30% last van een depressie. Deze kinderen hebben meer zelfmoordneigingen, maar zijn juist weer minder agressief dan de kinderen met alleen CD. Meisjes hebben vaker dan jongens een depressie, een stoornis in middelengebruik of een angststoornis, maar lopen minder kans op een antisociale persoonlijkheidsstoornis. De combinatie met angststoornissen komt meer voor bij kinderen met ODD dan CD.

Middelenmisbruik

Ongeveer de helft van de kinderen met CD ontwikkelt een stoornis in het gebruik van middelen. Pubers en jongeren met ODD beginnen eerder met roken, gebruiken meer tabak, drugs en alcohol en lopen meer risico om verslaafd te raken als ze volwassen zijn.

Leerproblemen

Kinderen met ODD of CD hebben meer dan gemiddeld bijkomende leerproblemen. Ze kunnen moeite hebben met het verwerken van informatie, de aandacht ergens bijhouden, plannen, zich uiten en anderen begrijpen. Het is mogelijk dat ODD/CD en leer- en taalproblemen een gemeenschappelijke basis hebben. Taal is niet alleen nodig om je gevoelens en behoeften duidelijk te kunnen maken aan de buitenwereld, ook bij het bedenken van verschillende oplossingen bij een probleem zijn woorden onmisbaar. Zelfs bij het nadenken over het eigen gedrag, in de toekomst en het verleden, hebben kinderen taal nodig. Als kinderen het moeilijk vinden om woede en frustratie te benoemen, vinden ze het waarschijnlijk ook moeilijk om na te gaan welke reactie het meest geschikt zou zijn.

Sociale cognitie

Sociale cognitie is een term voor de manier waarop mensen denken over zichzelf en de sociale wereld om hen heen. Kinderen met ODD of CD kunnen zich niet goed in een ander inleven. Ze zijn egocentrischer en denken al gauw dat anderen vijandige bedoelingen hebben. Ze zijn niet goed in het bedenken van een oplossing als zich een probleem voordoet en kiezen dan vaker voor een agressieve benadering dan andere kinderen.

Lichamelijke aandoeningen

Er zijn geen lichamelijke ziekten bekend die vaker voorkomen bij jongeren met ODD of CD.

*

In mijn praktijk heb ik onder meer te maken met interventies van Jeugdzorg, zoals een ‘uit-huis-plaatsing’ van een kind (of soms alle kinderen). In de huiselijke sfeer komt heftig ‘acting-out-gedrag’ van kinderen naar hun ouders, broertjes en zusjes, soms ook buitenshuis en op school voor. En soms heeft zo’n kind (of volwassene) zelfs het hele gezin in de tang. Een integrale aanpak van alle problemen, al dan niet in een samenwerkingsverband met andere hulpverlenende instanties, en te beginnen bij de ouders, is dan gewenst en effectief.

ODD/CD leidt vaak tot spanningen in de relatie. Voor partners kan het een uitputtingsslag worden. En niet zelden leidt dit tot een crisis in decrelatie. Niet omdat de liefde er niet meer is, maar omdat het niet is vol te houden. En dan kom ik vaak in beeld.

*

Copyright©️oncies 2019

Concies’ Blogs is een produktie onder redactie van CONCIES mediation | relatiebemiddeling | onderwijsdiensten.

Hulp nodig? Kijk op http://www.concies.nl of ik iets voor u kan betekenen. Ik kom naar u toe, waar u ook woont in Nederland.

Over CONCIES | mediation | relatietherapie | onderwijsdiensten

Toen ik de overstap maakte van het onderwijs (MBO/HBO/Master) naar mediation, keerde ik terug naar mijn roots, mijn persoonlijke ‘zijn’, in het werk dat bij mij hoort. Ik ben een mens die mediation van nature in zich heeft en geen gebruik maakt van aangeleerde trucjes of gedragingen. En als ik terugkijk op mijn leven, dan heb ik ook altijd wel die rol vervuld. Natuurlijk kan ook ik goed ruzie maken. En ook daarbij ben ik altijd op zoek naar een oplossing die voor de ander en mij het beste is. Tijdens mijn werk als mediator ben ik, als vanzelf, steeds vaker ook relatietherapieën gaan doen. Dat doe ik de laatste jaren zelfs meer dan mediation (gemiddeld 35 per jaar). En alle mensen, nou ja alle, laat ik zeggen: ruim 99,5% van mijn cliënten is enthousiast en 97,5% is zeer tevreden over mijn werk voor hen. En daar gaat het uiteindelijk om. Ik ben een MfN-Registermediator, was een rechtbankmediator, en werkte op basis van toevoeging (vaak op verzoek van het Juridisch Loket). Maar de baten dekten niet langer de kosten. Tja, en ook mijn brood smaakt beter met een laagje boter en beleg. Vanuit mijn psychologie- (HBO) en psychiatrie-achtergrond (werkervaring en langdurig les geven), ben ik breed inzetbaar en deskundig op het gebied van de DSM-5 (o.a. autisme, ADHD, ADD, PDD-NOS, persoonlijkheidsstoornissen). Bovendien heb ik post-HBO neurologie gestudeerd. Ik heb de Master Mediation afgerond en ben in de volgende werkvelden van mediation werkzaam/gespecialiseerd: > FAMILIEMEDIATOR (MfN) > ARBEIDSMEDIATOR (MfN) Kortom, u kunt mij benaderen voor de volgende mediations: - FAMILIE/SCHEIDING - ARBEIDGERELATEERDE ZAKEN - GEZONDHEIDGERELATEERDE ZAKEN - JEUGDZORG - ONDERWIJS - EXPAT Naast als mediator ben ik ook werkzaam als relatietherapeut. Als relatietherapeut help ik stellen hun relatie te herstellen of helder te krijgen hoe de toekomst van hun relatie er uit ziet. Daarbij maak ik gebruik van onder meer Transactionele Analyse, systeemtherapie, gedragstherapie en mijn deskundigheid op het gebied van de DSM-5, de anatomie/fysiologie, pathologie, psychiatrie, psychologie en sociologie. Ik heb er niet voor niets jarenlang les in gegeven. Met enige regelmaat draag ik, als deskundige op het gebied van mediation en relatietherapie, bij aan radioprogramma's van BNR-nieuwsradio en (sinds 2016) RTVNH. Erg leuk om te doen. Goede voorlichting kan nooit kwaad. Nieuwsgierig naar meer informatie? Ga dan naar mijn website: www.concies.nl Mijn levensmotto: Wat niet gezegd wordt, bestaat niet.
Dit bericht werd geplaatst in AADD, ADHD, Agressie, Alledaags, Angst, Anti-sociaal, Asperger, ASS, Autisme, Bedreiging, Belangen, Bindingsangst, BJZ, Communicatie, Communicatiestoornis, Depressief, Depressiviteit, DSM-5, Escalatie, Frustraties, Gedragsproblemen, Geweld, Gezin, Huiselijk geweld, Informatief, Intimidatie, Intimiteit, Jeugdbescherming, Jeugdzorg, kinderbelangen, Kinderbelangen, Kinderen, Kwaliteit van leven, Kwaliteit van zorg, Lichamelijk lijden, Narcisme, Normen en waarden, Obsessief gedrag, ODD, Passief geweld, PDD-NOS, Relatieprobleem, Relatieproblemen, Relatietherapie, Repressie, Respect, Respectloosheid, Rugzakje, Sociaal lijden, stress, Toekomst, Uncategorized, Verlatingsangst, Waarden en normen, Wajong en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s